Çocuklarda EEG: Nedir, Nasıl Çekilir, Neden İstenir?

EEG neyi kaydeder?

Beyin hücreleri birbirleriyle çok küçük elektriksel sinyallerle haberleşir. EEG, bu etkinliği saçlı deriye yerleştirilen elektrotlar aracılığıyla dalgalar biçiminde kaydeder^[1]. Cihaz yalnızca kayıt yapar; çocuğa elektrik verilmez.

Kaydı inceleyen uzman, beyin dalgalarının genel düzenine ve nöbete yatkınlığı düşündürebilen özel dalga biçimlerinin (epileptiform dalgalar) bulunup bulunmadığına bakar^{[2, 6]}. Bebeklerde ve küçük çocuklarda çekim, yetişkinlere göre farklı teknik ayrıntılar gerektirir. Amerikan Klinik Nörofizyoloji Derneği'nin (ACNS) çocuk EEG'si için ayrı bir teknik kılavuzu bu nedenle vardır^[4].

EEG beynin yapısını göstermez; bu yönüyle MR ve tomografiden ayrılır. EEG o andaki beyin işlevine ilişkin bilgi verir. Beyinde yapısal bir sorundan şüpheleniliyorsa hekim ayrıca görüntüleme ister^[2].

Çocuklarda EEG hangi durumlarda istenir?

EEG'nin en çok kullanıldığı alan epilepsidir: nöbet ya da epilepsi şüphesi olan çocuklarda tanıyı desteklemek için istenir. Uyku bozuklukları ve beyin iltihabı (ensefalit) da diğer kullanım alanlarındandır^[1].

Uluslararası Klinik Nörofizyoloji Federasyonu (IFCN) ile Uluslararası Epilepsiyle Savaş Derneği'nin (ILAE) ortak standardı, randevuyla çekilen (acil olmayan) EEG için başlıca gerekçeleri şöyle sıralar^[3]:

• Nöbet ya da epilepsi şüphesi
• Daha önce konmuş bir epilepsi tanısının yeniden gözden geçirilmesi
• Epilepsi türünün (sendromunun) belirlenmesi ve nedeninin araştırılması
• Nöbetlerin biçiminde değişiklik olması
• Uzun süredir nöbeti olmayan bir çocukta ilacın azaltılması düşünülmeden önce
• Bazı çocukluk çağı epilepsi sendromlarının düzenli izlemi
• Nöbete benzeyen ama nöbet olmayan ataklar, açıklanamayan davranış değişiklikleri ya da beyin işlevinin genel olarak bozulduğu durumların ayırt edilmesi

Her nöbette EEG gerekmez. Örneğin Amerikan Pediatri Akademisi, nörolojik açıdan sağlıklı bir çocukta basit ateşli havale sonrası EEG'yi genellikle gerekli görmez^{[9, 10]}. NICE ise ilk nöbetten sonra EEG istenecekse mümkün olan en kısa sürede, ideal olarak ilk 72 saat içinde çekilmesini önerir^[2].

Uyanıklık EEG'si, uyku EEG'si ve video-EEG arasındaki fark nedir?

Uyanıklık (rutin) EEG'si

En sık çekilen türdür. IFCN–ILAE standardı, hazırlık süresi dışında en az 20 dakikalık kayıt önerir^[3]. NHS'e göre hazırlıkla birlikte işlem genellikle bir saat kadar sürer^[1]. Kayıt sırasında çocuktan gözlerini açıp kapaması istenebilir. Uygunsa birkaç dakika derin ve hızlı nefes alması (hiperventilasyon) ve yanıp sönen bir ışığa bakması (ışık uyarımı) gibi uyarma yöntemleri de uygulanır^{[1, 3]}. Standart, küçük çocuklarda nefes egzersizini kolaylaştırmak için fırıldak kullanılabileceğini de belirtir^[3].

Uyku EEG'si

Bazı dalga değişiklikleri uykuda daha kolay ortaya çıkar; bu nedenle hekim kaydın uykuyu da içermesini isteyebilir. Standart, uyku kaydı için en az 30 dakika önerir. Bebek ve küçük çocuklarda çekimin yemekten sonraki saatlere planlanması, uykuya dalma olasılığını artırır^[3].

Uykuyu kolaylaştırmak için çoğu zaman çocuğun bir önceki gece normalden daha az uyutulması istenir (kısmi uykusuzluk). Bazı çocuklarda hekim, uykuya geçişi kolaylaştıran başka bir yöntem önerebilir^[3]. Küçük ve iş birliği kuramayan çocuklarda EEG'yi ilaçla sağlanan uykuda (sedasyonla) çekmenin kendine özgü güçlükleri vardır; ACNS'nin çocuk EEG kılavuzu da bunu ayrıca ele alır^[4].

Erciyes Üniversitesi'nde 1–9 yaş arası 160 çocukla yapılan ve Prof. Dr. Poyrazoğlu'nun ortak yazarı olduğu randomize bir çalışmada, EEG çekimi sırasında kullanılan iki farklı sedasyon yönteminin ikişer dozu, uykuya geçiş süresi ve yan etkiler açısından karşılaştırılmıştır. Bu iki ölçüt gruplar arasında farklı bulunmuştur^[11]. Hangi yöntemin uygun olduğuna, çocuğun durumuna göre hekim karar verir.

Video-EEG

Video-EEG'de beyin dalgaları ile çocuğun görüntüsü eş zamanlı kaydedilir. Böylece bir atak sırasında beyinde olanlar ile çocuğun o anda yaptıkları yan yana incelenebilir. Standart, rutin EEG'de de bir olay yakalanması bekleniyorsa en az bir kamerayla kayıt yapılmasını önerir^[3]. Uzun süreli video-EEG genellikle birkaç gün hastanede yapılır^[1]. ILAE ve IFCN'nin ortak kılavuzuna göre bu yöntem, nöbetleri ve nöbet olmayan atakları değerlendirmede kullanılır^[5].

Bir seçenek daha vardır: çocuk evde, günlük yaşamını sürdürürken taşınabilir bir cihazla kayıt yapılan ayaktan (ambulatuvar) EEG^[1]. NICE, rutin ve uykusuzluk sonrası EEG normal olduğu halde tanı konusunda belirsizlik sürüyorsa en fazla 48 saatlik ayaktan EEG'nin düşünülebileceğini belirtir^[2].

EEG çekimine nasıl hazırlanmalıyız?

Hazırlık çoğu zaman basittir. EEG birimi size özel bir talimat verdiyse ona uyun; aşağıdakiler genel önerilerdir.

• Saç: Saçın temiz ve kuru olmasına dikkat edin; jöle, wax gibi ürünler sürmeyin. Örgü, saç eki ya da peruk varsa çekimden önce çıkarın^[1].
• Tarak: Elektrotlar macun kıvamında bir maddeyle yapıştırıldığı için sonrasında saçı toparlamak üzere bir tarak ya da fırça getirin^[1].
• Yemek: Çocuk genellikle çekimden önce her zamanki gibi yiyip içebilir^[1]. Küçük çocuklarda uykuya dalmayı kolaylaştırmak için çekim saati yemek sonrasına denk getirilebilir^[3].
• Uyku: Uyku EEG'si istendiyse EEG birimi, çocuğun yaşına göre bir önceki gece ne kadar geç yatırılıp ne kadar erken kaldırılacağını söyler. Standarttaki örnek protokolde 6 yaşından küçük çocuklar için uykunun 1–3 saat kısaltılması önerilir. Uykusuzluğun çocuk ve aile için yorucu olabileceği de standartta belirtilmiştir^[3]. Size verilen talimatın dışına çıkmayın; nöbetler uykusuzlukla tetikleniyorsa bunu önceden hekiminize söyleyin.
• İlaçlar: Çocuğunuz düzenli ilaç kullanıyorsa ilacı kendiliğinden kesmeyin ya da atlamayın; ilaçlarla ilgili hekiminizin önerisine uyun. Kullandığı ilaçların listesini yanınızda getirin ve emin olmadığınız her konuda hekiminize danışın.
• Sağlık durumu: Bazı hastalıklarda derin nefes egzersizi uygulanmaz; örneğin orak hücre hastalığı ya da taşıyıcılığı, moyamoya hastalığı, ciddi kalp ve akciğer hastalıkları. Böyle bir durum varsa çekimden önce mutlaka söyleyin^[3].
• Eşlik: Çekim sırasında odada bir yakınının bulunmasını istiyorsanız bunu çekimi yapan kişiye söyleyebilirsiniz^[1]. Çocuğun sevdiği bir oyuncak ya da kitap da ona güven verebilir.

Çekim sırasında neler olur, acıtır mı?

EEG ağrısız bir tetkiktir^[1]. Önce çocuğun başı ölçülür ve elektrotların yerleri işaretlenir. Ardından küçük disk biçimli elektrotlar macun kıvamında bir maddeyle saçlı deriye yapıştırılır ve kablolarla kayıt cihazına bağlanır^[1]. Bazı birimlerde elektrotların yerleştirildiği bir başlık kullanılır. Uluslararası standart, elektrotların belirli bir yerleşim düzenine göre takılmasını öngörür^[3].

Kayıt boyunca bir EEG teknisyeni çocuğu sürekli gözetir. Standarda göre çocuğun güvenliğinden ve kaydın kalitesinden teknisyen sorumludur; gerektiğinde yardım çağırabilmelidir^[3]. Göz kırpma gibi hareketler kayıtta yanıltıcı dalgalara (artefakt) yol açabilir; teknisyen bunları ayırt etmek için kayda not düşer^[3].

Uyarma yöntemleri güvenli mi?

Derin nefes alma ve ışık uyarımı, kayıtta gizli kalabilecek değişiklikleri ortaya çıkarmak için kullanılır. IFCN–ILAE standardının incelediği büyük bir çalışmada derin nefes sırasında ciddi beyin damarı, kalp ya da solunum sorunu görülmemiştir. Standartta özetlenen çalışmalarda derin nefes sırasında nöbet, hastaların yaklaşık %2–3'ünde ortaya çıkmıştır. Işık uyarımı sırasında nöbet daha seyrektir: İngiltere'deki geniş bir çalışmada hastaların %0,72'sinde görülmüştür^[3].

NICE de uyarma yöntemleri uygulanmadan önce olası yarar ve zararların aileyle birlikte değerlendirilmesini ister^[2]. IFCN–ILAE standardı da hastanın ve ailenin bu yöntemleri reddetme hakkı olduğunu belirtir^[3].

Çekim bitince elektrotlar çıkarılır ve deri temizlenir. Macun saçta kalabilir; evde yıkayınca çıkar. Çocuk genellikle hemen eve dönüp olağan etkinliklerine devam edebilir^[1]. Sedasyon uygulandıysa eve dönüş zamanını sağlık ekibi belirler.

EEG sonucu nasıl değerlendirilir?

EEG kaydını bu alanda deneyimli bir uzman inceler ve raporlar; bu yüzden sonucun çıkması birkaç gün, bazen birkaç hafta sürebilir. Sonuç, EEG'yi isteyen hekimle yapılan görüşmede konuşulur; gerekirse yeni bir EEG planlanır^[1].

EEG sonucu tek başına okunmaz. ILAE'nin EEG çalışma grubu, kaydın doğru planlanması ve anlamlı yorumlanması için çocuğun klinik bilgilerinin belirleyici olduğunu vurgular^[6]. Bu yüzden EEG'ye gelirken atakların nasıl geçtiğini anlatan notlar ve varsa video kayıtları işe yarar.

Normal EEG epilepsiyi dışlar mı?

Hayır. Nöbetler çoğu zaman ataklar arasında EEG'de iz bırakmaz. NICE'ın incelediği kanıtlar, ataklar arasında çekilen rutin EEG'nin duyarlılığının düşük olduğunu, yani epilepsisi olan birçok kişide normal çıkabildiğini göstermiştir. Bu yüzden kılavuzun açık önerisi şudur: Kaydın normal çıkması, "epilepsi yok" demek için yeterli görülmemelidir^[2]. Rutin EEG normalse ve şüphe sürüyorsa hekim uykusuzluk sonrası EEG ya da daha uzun süreli kayıt isteyebilir^[2].

Anormal EEG tek başına epilepsi demek midir?

Hayır. Hiç nöbet geçirmemiş, nörolojik açıdan sağlıklı 6–13 yaş arası 3.726 çocukta yapılan bir çalışmada çocukların %3,54'ünde epilepsiyi düşündüren dalga biçimleri görülmüştür. 8–9 yıllık izlemde bu bulgular çoğunlukla kendiliğinden kaybolmuş, yalnız 7 çocukta nöbet gelişmiştir^[7]. Bu nedenle tanı, EEG'deki bir bulguya değil; atakların öyküsüne, muayeneye ve gerekiyorsa diğer tetkiklere dayanır^{[2, 6]}.

Bir başka nokta: Normal beyin dalgalarındaki olağan dalgalanmaların yanlışlıkla epilepsi bulgusu gibi yorumlanması, yanlış tanıya yol açabilen bilinen bir sorundur^[8]. Öte yandan NICE, epilepsisi olmayan kişilerin çoğunda EEG anormalliği görülmediğini belirtir. Uygun bir klinik tabloyla birlikte görülen bir bulgu, bu nedenle tanıyı destekler^[2].

EEG raporunu kendi başınıza yorumlamaya çalışmayın. "Normal" ya da "anormal" ifadesinin çocuğunuz için ne anlama geldiğini hekiminizle konuşun.

EEG'yi beklerken nöbet olursa ne yapmalı?

Nöbet sırasında sakin kalmaya çalışın ve çocuğun yanından ayrılmayın. Çevresindeki tehlikeli eşyaları uzaklaştırın; yatıyorsa yavaşça yan çevirin. Ağzına bir şey koymayın, hareketlerini zorla durdurmaya çalışmayın ve süreyi ölçün^[12].

Güvenlik sağlandıktan sonra, yanınızda başka biri varsa nöbetin video kaydı hekime yardımcı olur; NICE, tanıkların anlatımından ve video görüntülerinden değerlendirmede yararlanılmasını önerir^[2].

Prof. Dr. Hatice Gamze Poyrazoğlu'nun bu alandaki çalışmaları

Prof. Dr. Hatice Gamze Poyrazoğlu, çocuklarda EEG çekimi sırasında uygulanan sedasyonun etkinliği ve güvenliği üzerine yayımlanmış çalışmalarda yer almıştır. Bu konudaki çalışmalar:

• Çocuklarda EEG çekimi sırasında uygulanan iki farklı sedasyon (uyutma) yönteminin farklı dozlarının etkinlik ve güvenlik açısından karşılaştırılması

  Gümüş H, Kaçar Bayram A, Poyrazoğlu HG ve ark. Comparison of Effects of Different Dexmedetomidine and Chloral Hydrate Doses Used in Sedation on Electroencephalography in Pediatric Patients. Journal of Child Neurology, 2015. DOI: 10.1177/0883073814549582 (yeni sekmede açılır)

• EEG çekimi sırasında ağızdan uygulanan sedasyonun iki farklı dozunun etkinliği (ulusal kongre bildirisi)

  Gümüş H, Poyrazoğlu HG, Per H, Kumandaş S. EEG Çekimi Sırasında Dexmetedomidine nin Oral İki Farklı Dozda Kullanımının Etkinliğinin Değerlendirilmesi. 13. Ulusal Çocuk Nöroloji Kongresi, 2011.

Tüm yayınlar için Özgeçmiş ve Eserler sayfasına bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Kaynakça

1. NHS (Birleşik Krallık Ulusal Sağlık Hizmeti). EEG (electroencephalogram). Son gözden geçirme: 18 Şubat 2026. www.nhs.uk/tests-and-treatments/electroencephalogram/ (yeni sekmede açılır)
2. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Epilepsies in children, young people and adults (NG217): 1. Diagnosis and assessment of epilepsy. 2022. www.nice.org.uk/guidance/ng217/chapter/1-Diagnosis-and-assessment-of-epilepsy (yeni sekmede açılır)
3. Peltola ME, Leitinger M, Halford JJ, ve ark. Routine and sleep EEG: Minimum recording standards of the International Federation of Clinical Neurophysiology and the International League Against Epilepsy. Epilepsia. 2023;64(3):602-618. doi.org/10.1111/epi.17448 (yeni sekmede açılır) · PubMed: 36762397 (yeni sekmede açılır)
4. Kuratani J, Pearl PL, Sullivan L, ve ark. American Clinical Neurophysiology Society Guideline 5: Minimum technical standards for pediatric electroencephalography. J Clin Neurophysiol. 2016;33(4):320-323. doi.org/10.1097/WNP.0000000000000321 (yeni sekmede açılır) · PubMed: 27482791 (yeni sekmede açılır)
5. Tatum WO, Mani J, Jin K, ve ark. Minimum standards for inpatient long-term video-EEG monitoring: A clinical practice guideline of the International League Against Epilepsy and International Federation of Clinical Neurophysiology. Clin Neurophysiol. 2022;134:111-128. doi.org/10.1016/j.clinph.2021.07.016 (yeni sekmede açılır) · PubMed: 34955428 (yeni sekmede açılır)
6. Koutroumanidis M, Arzimanoglou A, Caraballo R, ve ark. The role of EEG in the diagnosis and classification of the epilepsy syndromes: a tool for clinical practice by the ILAE Neurophysiology Task Force (Part 1). Epileptic Disord. 2017;19(3):233-298. doi.org/10.1684/epd.2017.0935 (yeni sekmede açılır) · PubMed: 28984246 (yeni sekmede açılır)
7. Cavazzuti GB, Cappella L, Nalin A. Longitudinal study of epileptiform EEG patterns in normal children. Epilepsia. 1980;21(1):43-55. doi.org/10.1111/j.1528-1157.1980.tb04043.x (yeni sekmede açılır) · PubMed: 6766393 (yeni sekmede açılır)
8. Benbadis SR, Tatum WO. Overintepretation of EEGs and misdiagnosis of epilepsy. J Clin Neurophysiol. 2003;20(1):42-44. doi.org/10.1097/00004691-200302000-00005 (yeni sekmede açılır) · PubMed: 12684557 (yeni sekmede açılır)
9. Subcommittee on Febrile Seizures; American Academy of Pediatrics. Neurodiagnostic evaluation of the child with a simple febrile seizure. Pediatrics. 2011;127(2):389-394. doi.org/10.1542/peds.2010-3318 (yeni sekmede açılır) · PubMed: 21285335 (yeni sekmede açılır)
10. Leung AK, Hon KL, Leung TN. Febrile seizures: an overview. Drugs Context. 2018;7:212536. doi.org/10.7573/dic.212536 (yeni sekmede açılır) · PubMed: 30038660 (yeni sekmede açılır)
11. Gumus H, Bayram AK, Poyrazoglu HG, ve ark. Comparison of effects of different dexmedetomidine and chloral hydrate doses used in sedation on electroencephalography in pediatric patients. J Child Neurol. 2015;30(8):983-988. doi.org/10.1177/0883073814549582 (yeni sekmede açılır) · PubMed: 25246305 (yeni sekmede açılır)
12. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC). First aid for seizures. 15 Mayıs 2024. www.cdc.gov/epilepsy/first-aid-for-seizures/index.html (yeni sekmede açılır)
13. NHS (Birleşik Krallık Ulusal Sağlık Hizmeti). What to do if someone has a seizure (fit). Son gözden geçirme: 19 Aralık 2023. www.nhs.uk/symptoms/what-to-do-if-someone-has-a-seizure-fit/ (yeni sekmede açılır)
14. NHS (Birleşik Krallık Ulusal Sağlık Hizmeti). Epilepsy. Son gözden geçirme: 6 Mart 2025. www.nhs.uk/conditions/epilepsy/ (yeni sekmede açılır)
15. NHS (Birleşik Krallık Ulusal Sağlık Hizmeti). Stroke — Symptoms. Son gözden geçirme: 12 Eylül 2024. www.nhs.uk/conditions/stroke/symptoms/ (yeni sekmede açılır)
16. Royal College of Paediatrics and Child Health (RCPCH). Stroke in childhood: clinical guideline for diagnosis, management and rehabilitation. 2017. www.rcpch.ac.uk/resources/stroke-in-childhood-clinical-guideline (yeni sekmede açılır)

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene, tanı ve tedavinin yerine geçmez. Çocuğunuzun durumuyla ilgili kararları hekiminizle birlikte verin.

Görsel: Flexagoon · Wikimedia Commons (kaynak, yeni sekmede açılır) · Lisans: CC0 1.0 (yeni sekmede açılır)